Blogi o kulturze cyfrowej i literaturze elektronicznej

Kiedy dawno temu trafiłem na blog Grand Text Auto, myślałem, że to już martwy blog. Jak się jednak okazało, to dość aktywne miejsce. Rzecz w tym, że -- jak często zresztą -- problemem był inny adres, niż ten, który kiedyś poznałem. Dlatego postanowiłem jeszcze raz zobaczyć, jakie blogi -- poświęcone kulturze cyfrowej i literaturze elektronicznej -- można aktualnie znaleźć w sieci.

Kontekst: Grand Text Auto

Nie pamiętam kiedy dokładnie trafiłem na GTxA po raz pierwszy. Jednakże pamiętam, że odniosłem wrażenie, że ta strona należy już do historii. I właściwie nic dziwnego, skoro nawet w bazie EMLCIP ↗ podany adres to http://grandtextauto.org, który -- przynajmniej u mnie -- nie odpowiada.

Jeremy Norman's HistoryofInformation.com ↗ również podaje ten adres. Za to jednak hasło w Wikipedii, poświęcone Nickowi Monfortowi ↗ podaje już prawidłowy adres, czyli: https://grandtextauto.soe.ucsc.edu ↗ .

Pomyślałem jednak, by przy tej okazji przygotować małe zestawienie innych blogów, bo od momentu, kiedy ostatni raz przyglądałem się temu zagadnieniu, minęło wiele czasu.

Wyjaśnienie

Zacznę od wyjaśnienia. Zestawienie jest subiektywne oraz opiera się na wątpliwej metodologii. Dlatego jeśli ktoś chciałby tutaj kompleksowej i wyczerpującego zbioru, który oparty jest na solidnych kryteriach, niech poszuka dalej lub sam przygotuje taką listę. Ja postanowiłem opracować to jedynie w formie roboczej, w wolnej chwili. Dlatego może pozostawiać wiele do życzenia.

Jeśli jednak ktoś chce się czymś podzielić, coś dodać, to chętnie poznam nowe miejsca i zaktualizuję zestawienie.

Zestawienie przygotowałem na podstawie dwóch baz, dostępnych w sieci: ELMCIP↗: weblog ↗, blog↗, blogging↗ i CELL↗: blog ↗. Przy czym druga baza korzysta z tej pierwszej, więc wiele wyników się powtarza.

Pod uwagę brałem nie pojedyncze wpisy, tylko całe strony. To znaczy, jeśli dany rekord z bazy danych jest oznaczony jako wpis blogowy (weblog lub blog), a po sprawdzeniu okazywało się, że to wpis blogowy poświęcony kulturze cyfrowej czy literaturze elektronicznej, jednakże umieszczony na blogu, który ma inny charakter, to wówczas nie brałem tego pod uwagę.

Starałem się brać pod uwagę tylko te strony, których charakter od razu zdradzał to, że są poświęcone kulturze cyfrowej lub literaturze elektronicznej. W wielu przypadkach pominąłem również aktualizowane strony, przypominające blogi, jednakże niefunkcjonujące jak blogi. Czasami, jeśli na stronie znajdował się tak zwany blogroll, to przeszukiwałem polecane blogi.

W wielu przypadkach zarówno wygląd, jak i język bloga, nie pozwalały mi skutecznie określić, czy: a) strona to blog; b) jeśli blog, to czy jest aktualizowany; c) jeśli jest aktualizowany, to jak często; d) jeśli jest aktualizowany, to kiedy został opublikowany ostatni wpis. W przypadkach bardzo wątpliwych nie uznawałem strony za blog.

Możliwe też, że w wielu sytuacjach się pomyliłem – również w drugą stronę. Zatem w zestawieniu może są strony, które nie są blogami, a może nawet zwiodły mnie na tyle, że nie są nawet poświęcone kulturze cyfrowej.

Aktywność bloga określałem na podstawie daty publikacji ostatniego wpisu (na stan z 4 września 2021 roku). Jeśli wpis został opublikowany co najmniej w 2021 roku, określałem blog jako aktywny. Jeśli wpis został opublikowany w 2020 roku, określałem blog jako semiaktywny, czyli półaktywny. Jeśli wpis został opublikowany w 2019 roku lub wcześniej, określałem blog jako anaktywny, czyli nieaktywny.

Metodologicznie nie jest to precyzyjne. Jednakże to nie jest badanie naukowe, tylko krótki przegląd i wybiórcze zestawienie. Mam nadzieję, że tabela będzie pomocna. A jak wspominałem, jeśli ktoś ma coś do dodania, chętnie dorzucę do tego zbioru.

Blogi o kulturze cyfrowej i literaturze elektronicznej

Zestawienie przygotowałem w formie tabeli. Przygotowywałem ją sobie w edytorze tekstu -- zacząłem w Obsidianie, jednak on przy dłuższych liniach nie wyświetla tekstu, dlatego dokończyłem całość w TextEditorze -- przy użyciu składni Markdown. Następnie przekonwertowałem ↗ na język HTML, dodałem trochę stylów w Visual Studio Code, aby tutaj jakoś to wyglądało. Niestety i tak wizualnie nie wygląda to najlepiej. Dlatego lepszą tabelę można przejrzeć w pliku PDF →, który umieściłem na Dysku Google.

Przyznaję, nie chciało mi się przygotowywać typowej listy, ponieważ musiałbym robić to samo kilka razy, a efekt wciąż pozostawiałby wiele do życzenia. Mam jednak nadzieję, że i tak to jest czytelne. Postarałem się ułożyć blogi wg daty publikacji ostatniego wpisu.

---

Nazwa	Autor/Autorzy	URL	Aktywność
Biblumliteraria. Literatura electrónica	Félix Remírez	http://biblumliteraria.blogspot.com	aktywny; ostatni wpis z 4 września 2021 roku
CULTURE NUMÉRIQUE le blogue de marcello vitali-rosati	Marcello Vitali-Rosati	http://blog.sens-public.org/marcellovitalirosati/	aktywny; ostatni wpis z 2 września 2021 roku
Biblionetoteka	Michał Wilk	https://biblionetoteka.blogspot.com/	aktywny; ostatni post z 2 września 2021 roku
Jerz's Literacy Weblog (est. 1999)	Dennis G. Jerz	https://jerz.setonhill.edu	aktywny; ostatni wpis z 1 września 2021 roku
ELMCIP news	---	https://elmcip.net/news	aktywny; ostatni wpis z 26 sierpnia 2021 roku
Mark Bernstein	Mark Bernstein	https://www.markbernstein.org	aktywny; ostatni wpis z 25 sierpnia 2021 roku
Grand Text Auto	Noah Wardrip-Fruin, Andrew Stern, Scott Rettberg, Nick Montfort, Michael Mateas, Mary Flanagan	https://grandtextauto.soe.ucsc.edu	aktywny; ostatni post z 9 sierpnia 2021 roku
Post Postion	Nick Monfort	https://nickm.com/post/	aktywny; ostatni wpis z 9 sierpnia 2021 roku
Machine Vision in Everyday Life	Jill Walker Rettberg	https://www.facebook.com/machinevisionresearch/	aktywny; ostatni wpis z 1 sierpnia 2021 roku
LEONARDO FLORES	Leonardo Flores	https://leonardoflores.net	aktywny; ostatni wpis z 22 czerwca 2021 roku
jill/txt	Jill Walker Rettberg	https://jilltxt.net	aktywny; ostatni post z 26 marca 2021 roku
lapsus linguae	J.R. Carpenter	http://luckysoap.com/lapsuslinguae/	semiaktywny; ostatni wpis z 27 grudnia 2020 roku
loriemerson	Lori Emerson	https://loriemerson.net/blog/	semiaktywny; ostatni wpis z 12 listopada 2020 roku
Electronic Literature Review	Daniele Giampà	https://www.facebook.com/elr.page	semiaktywny; ostatni wpis (udostępnienie) z 6 kwietnia 2021 roku, ale przed ostatni z 17 lipca 2020 roku
ElektroLitera	Michał Wilk	https://www.facebook.com/ElektroLitera/	anaktywny; ostatni wpis z 15 lutego 2021 roku, ale przedostatni z 15 czerwca 2020 roku - zresztą to mój blog, wiem, że jest nieaktywny i z jakiego powodu
Machine Vision	Jill Walker Rettberg	https://machinevisionineverydaylife.tumblr.com	semiaktywny; ostatni wpis z 17 marca 2020 roku
Literatura Electrónica	Juan José Díez	http://webliter.blogspot.com	anaktywny; ostatni wpis z 24 grudnia 2019 roku
Libros y bitios	José Antonio Millán	http://jamillan.com/librosybitios/	anaktywny; ostatni wpis z 23 grudnia 2019 roku
Netartery	Andy Campbell, Chris Funkhouser, Chris Joseph, Christine Wilks, Eugenio Tisselli, Gregory Whitehead, Jason Lewis, Jhave Johnston, Jim Andrews, Leonardo Flores, Regina Celia Pinto	http://netartery.vispo.com	anaktywny, ostani wpis z 28 sierpnia 2019 roku
Electronic Literature Review	Daniele Giampà	https://electronicliteraturereview.wordpress.com	anaktywny; ostatni wpis z 21 grudnia 2018 roku
I Love E-Poetry	Leonardo Flores	http://iloveepoetry.org	anaktywny; ostatni wpis z 30 marca 2018 roku
Elektroblog - techsty i okolice	Mariusz Pisarski	http://techsty.ehost.pl/elektroblog/	anaktywny; ostatni wpis z 26 marca 2020 roku, ale przedostatni z 10 sierpnia 2017 roku
x-o-x-o-x.com	Erik K Rzepka	http://xoxoxcom.blogspot.com	anaktywny; ostatni wpis z 17 sierpnia 2016 roku
Matthew G. Kirschenbaum	Matthew G. Kirschenbaum	https://mkirschenbaum.wordpress.com	anaktywny; ostatni wpis z 8 czerwca 2016 roku
Hypercompendia	Susan Gibb	http://susangibb.net/blog2/	anaktywny; ostatni wpis z 9 lipca 2015 roku
Interdisciplinaridade	Bruno Ministro	https://hypomnematadigital.wordpress.com	anaktywny; ostatni wpis z 1 grudnia 2013 roku
CultureNet @ CapilanoU	Nick Fulton	https://culturenet.wordpress.com	anaktywny; ostatni wpis z 13 lipca 2011 roku
Afsnit P	Christian Yde Frostholm	http://afsnitp.dk/plogultra/	anaktywny; ostatni wpis z 14 grudnia 2009 roku

---

Stan na 4 września 2021 roku.

Bezprzewodowa poezja, czyli jak czytać poezję internetową bez Internetu

Jak być offline i czytać poezję w sieci? To bardzo proste. Wystarczy, że skorzystamy z hotspota, którego nazwa będzie na przykład wersem wiersza znanego poety.

Literatura cyfrowa oferuje bardzo wiele różnorodnych form obcowania z literaturą. Można jednak zadać sobie pytanie, co stanie się, jeśli umieścimy ją pomiędzy rzeczywistością i wirtualnością, gdzieś na styku strefy offline i online? Z całą pewnością coś, co wkroczy w dotychczas niezajęte przez literaturę pole, które mogło wydawać się martwe lub mało pociągające.

To właśnie miejsce wypełnia hotspot poet, projekt powstały w 2016 roku w Moskwie. Wykorzystuje technologię tworzenia sieci bezprzewodowej i pozwala poznać twórczość czterech wybitnych poetów: Basho, Goethego, Pasternaka i Petrarki. Na całość składają się cztery małe skrzyneczki, zaprojektowane w estetyce kodów QR, z przełącznikiem pozwalającym uruchomić sieć Wi-Fi, której nazwa będzie fragmentem twórczości jednego z proponowanych twórców. Co 10 sekund nazwa zmienia się na nowy wers.

Autorem jest rosyjski artysta ::vtol::, czyli Dmitry Morozov, który zajmuje się tworzeniem instalacji wykorzystujących możliwości sprzętu elektronicznego. Jego dzieła często są interaktywne, a cześć z nich to nowoczesne i eksperymentalne instrumenty muzyczne, jak chociażby elektromagnetyczne organy. Za to hotspot poet łączy w sobie – poza nową technologią, literaturą i pragnieniem ciągłej łączności z Internetem – dodatkowo ideę haktywizmu, szukającego alternatywnych sposobów na publiczne rozpowszechnianie informacji. W tym przypadku chodzi nie tyle o przełamywanie politycznej poprawności, ile o promowanie czytelnictwa i literatury, czyli w efekcie i tak przeciwstawienie się prądowi głównego nurtu.

Jak zaznacza autor, urządzenia są autonomiczne, to znaczy, że nie wymagają dostępności żadnych sieci zewnętrznych. Dlatego nawet jeśli w pobliżu nie będzie możliwe połączenie z Internetem, hotspot poet będzie aktywny i gotowy do użycia. A to dlatego, że udostępniana sieć jest jedynie maską. Nie ma możliwości połączenia się z nią, chodzi bowiem tylko o obserwowanie jej nazwy. Zatem w tym przypadku poezja jest pozornie online, przez co czytelnik znajduje się w pewnym stanie zawieszenia pomiędzy światem realnym, a przestrzenią internetową, do której chce wejść.

Co ciekawe, hotspot poet to wcale nie jedyna tego typu realizacja w świecie e-literatury. Parę miesięcy temu pojawiło się WiFi Poetry holenderskiego programisty i artysty Sylvaina Vriensa, z kolei parę lat temu, w 2013 roku, powstał projekt Wireless Poetry estońsko-hiszpańskiego duetu: Varvary Guljajevy i Mara Caneta. Intencją tego ostatniego było stworzenie całkowicie niewidzialnego i nieuchwytnego utworu, funkcjonującego w powietrzu, w tym przypadku wierszy Eduarda Escoffeta. Zasada działania jest podobna do tej z dzieła Morozova, co tylko pokazuje, że nawet tak wąska szczelina między światem offline i online może być zagospodarowana przez literaturę.

Tekst ukazał się pierwotnie w magazynie "Techsty".

fot. Dmitry Morozov

Ewa Szczęsna, Cyfrowa semiopoetyka - propozycja oryginalnej teorii i dyscypliny badawczej

Instytut Badań Literackich wydał nową książkę Ewy Szczęsnej, znanej mi przede wszystkim jako badaczka semiotyki przekazów digitalnych. Książka jest zatytułowana Cyfrowa semiopoetyka i dotyczy tytułowego problemu semiotyki, obecnej w środowisku cyfrowym.

„Znak, którego używają systemy komunikacji cyfrowej, różni się zasadniczo od znaków znanych z innych rodzajów kulturowej komunikacji”. Taką tezę stawia Ewa Szczęsna w swojej najnowszej książce. Jak pisze Zbigniew Kloch, Cyfrowa semiopoetyka jest „propozycją oryginalnej teorii cyfrowej rzeczywistości kultury współczesnej”. Jest także propozycją nowej humanistycznej dyscypliny badawczej, jak zauważa Ryszard Nycz.

To kolejna w tym roku pozycja, obok książki Urszuli Pawlickiej, zatytułowanej Literatura cyfrowa. W stronę podejścia procesualnego, o której pisałem wcześniej, w polskim dyskursie naukowym, poświęcona cyberkulturze, na którą warto zwrócić uwagę.

Ewa Szczęsna to dr hab., prof. nadzw. Uniwersytetu Warszawskiego, która specjalizuje się w zakresie poetyki, semiotyki, perswazji wieloznakowych, multimedialnych i interaktywnych tekstów kultury współczesnej. Napisała następujące książki: Poetyka reklamy (2001, 2003), Poetyka mediów (2007). Jest współautorką i redaktorką Słownika pojęć i tekstów kultury (2002; 2004) oraz tomów zbiorowych, np. Przekaz digitalny. Z zagadnień semiotyki semantyki i komunikacji cyfrowej (2015); Komparatystyka dzisiaj, t. 1: Problemy teoretyczne (2010), t. 2: Interpretacje (2011); a także współredaktorką serii Projekty Komparatystyki.